Ondokuz Mayıs Üniversitesi - İletişim Fakültesi - Uygulama Gazetesi -

Post-Truth Çağda İnfodemi

Post-Truth Çağda İnfodemi
  • 29.06.2021
  • Post-Truth Çağda İnfodemi için yorumlar kapalı
  • 1.172 kez okundu

Pandemi döneminde öne çıkan “infodemi” kavramını post-truth gerçeklik üzerinden konuşmak üzere İstanbul Bilgi Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya ve İletişim Bölümü Öğr. Gör. Dr. Sarphan Uzunoğlu ile çevrim içi (on-line) bir araya geldik.

Oxford sözlüğü tarafından 2016 yılının kelimesi olarak seçilen ‘post-truth’ kavramı Türkçe’ye ‘gerçek-ötesi’, ‘hakikat-sonrası’ ve ‘post-olgusal’ şeklinde çevrildi. Birçok yazar ve akademisyen tarafından hakikatin önemsizleşmesi anlamında da kullanılan ‘post-truth’ kavramı Oxford sözlüğüne göre “Duyguların ve kişisel kanaatlerin, belirli bir konu üzerinde kamuoyunu belirlemede rasyonel gerçeklerden daha fazla etkili olması durumu” anlamına geliyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus’un, 2020 yılının Şubat ayındaki “Biz sadece bir pandemiyle değil, aynı zamanda bir infodemiyle savaşıyoruz” ifadesiyle de COVİD 19 salgını sürecinde infodemi, global ölçekte tekrar gündeme oturan bir kavram hâline geldi. Biz de “information” (bilgi) ve “pandemic” (salgın) sözcüklerinin bir araya gelmesiyle oluşan infodemi kavramını, NewsLab Türkiye Platformu’nda da eğitimler veren Öğr. Gör. Dr. Sarphan Uzunoğlu ile ele alırken, diğer yandan post-truth çağın iletişim ve medya alanlarına etkilerini, bu süreçte yaşanılan değişim ve dönüşümleri anlamlandırmaya çalıştık.

‘‘Ortada bir dönüşüm yok, esasen bir mücadele var”

Türkçeye çevrilmiş hâliyle hakikatin önemsizleşmesi olarak adlandırılan post-truth kavramının pandemi dönemiyle birlikte yaşadığı bir değişim, dönüşüm var mı? Varsa bunları nasıl tanımlıyorsunuz?

Hakikatin önemsizleşmesi, esasen yeni bir olgu değil. Her ne kadar post-truth tartışmaları 2016 sonrası küresel siyasal yaşamın önemli bir parçası olmuşsa da hakikat, kriz ve savaş zamanları başta olmak üzere ulusal ve uluslararası bağlamda önemini farklı dönemlerde sık sık yitirebiliyor. Hakikatin yeniden tanımlanması, manipüle edilmesi ve sorgulanır hale getirilmesi; kriz ve savaş dönemlerinde iktidarı elinde tutanların ya da elde etmek isteyenlerin hep ilk sığınağı oldu. Pandemi sürecinde de bilginin iktidarını elde geçirmek ya da bilgiyi manipüle ederek siyasi ya da ticari güç kazanmak isteyenler, hakikate kendi ideolojik veya profesyonel ajandaları etrafında savaş açtılar. Ortada bir dönüşüm yok; esasen bir mücadele var. Sıkıntılı olan ise özellikle pandemide bu mücadelenin bilimsel olanla ideolojik olan arasında gerçekleşiyor olmasıydı.

‘‘Medya ve sağlık okuryazarlığı toplum genelinde maalesef zayıf bir noktada’’

Sosyal medyanın kişileri ve grupları kutuplaştırdığı artık bilinen bir olgu. Pandemi boyunca özellikle salgınla ilgili doğru olmayan bilgilerin yayılımı daha da arttı. Bu tür bilgilerin sosyal medyalarda üretiminin ve tüketiminin doruğa çıkmasında temel etkenler ya da nedenler sizce neler?

Temel etkenlerin başında medya ve sağlık okuryazarlığının toplum genelinde zayıf olması geliyor. Bu alanda devlet eliyle ya da sivil inisiyatifler vasıtasıyla kapsamlı bir bilinç kazandırma çalışması yapılmamış olması bir kırılganlık yaratıyor. Özellikle, yaşadığımız küresel pandemiyi 5G teknolojilerinden Bill Gates’in dünyayı ele geçirme planına kadar farklı komplo teorilerine bağlayan kitlenin, bilimsel argümanlara karşı çoğunluğu meme’ler ve caps’lerden (kısa sözlerle görselleri birleştirip günlük durumları yorumlayan internet paylaşım biçimi) oluşan içeriklerle kendini savunmaya çalışıyor olması, doğrudan bilimsel bilgiye konulan mesafenin sonucu. Ama tabii başta aşı karşıtlığı olmak üzere dünyadaki infodeminin parçası olan tüm akımlar; toplumdaki bilimsel bilgiye olan erişimde yaşanan sıkıntıdan ve tüm dünyada yaşanan kurumların itibar krizinin, bilim insanlarının da bir parçası hâline gelmiş olmasından yararlanıyor.

“Twitter ve Facebook haber sitelerinin ya da bilgi alınabilecek platformların yerini aldı”

Günümüzde kullanıcıların oluşturdukları içeriklerle yürüyen, editoryal olmayan ve fanatikleşen grupların ürettiği içerikler kitleleri etkilemede oldukça etkin? Sizce bunun somut bir nedeni ya da nedenleri var mı?

Grup polarizasyonu pratiği burada önemli. En basit bir meselede bile a ve b seçenekleri üzerinden grupların; birbirlerini dinlemek yerine haklı olduklarına dair karşı tarafı ikna etme, görüşleri itibarıyla söylem ve inanç bağlamında radikalleşme eğilimi ortaya çıkabiliyor. Radikal inançla söylenmiş ve güçlü bir taktikle güçlendirilmiş söylemin fazla alıcı bulması da doğal. Burada bence esas sorun, kullanıcı tarafından üretilen içeriklerin medyanın temel tüketim nesnesi hâline gelmesi; aynı şekilde Twitter ve Facebook’un, haber sitelerinin ya da bilgi alınabilecek platformların yerini alması. Kitleler, bilgiyi alabilecekleri kurumsal yapıların yerini bu desantralize (yerelleşmiş) ünitelerin aldığını düşünüyor ancak bu desantralize üniteler göçmen karşıtlığı, aşı karşıtlığı, bilim karşıtlığı, düz dünyacılık gibi şeyler sunuyor insanlara. Somut neden, bilgi üretimi ile günlük hayattaki içerik üretiminin karıştırılması.

“Alternatif gerçeklere ulaşmanın teknik altyapısı yeni medya teknolojilerince sağlanıyor”

Post-truth kavramının sosyal medyadaki yansımalarını ve etkilerini dile getirdik. Peki, hakikatin önemsizleşmesi kavramı geleneksel medya döneminde de kullanılan bir kavram mıydı yoksa dijital medya döneminde mi önem kazandı?

Hakikat meselesiyle ilgili olarak özellikle postmodern teorik yaklaşımların da işin içine girmesiyle birlikte ortaya çıkan sosyal bilimler ve fen bilimleri alanının çok ciddi etkisi olduğunu söylemek mümkün. Lakin 1. Dünya Savaşı, 2. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş dönemlerinde siyah, gri, beyaz propaganda türleriyle de hakikatin tahribata uğratıldığını görebilmekteyiz. Aslında gelenekselden yeniye farklı medya türlerinde hakikat önemsizleşmiyor. Burada aslolan hakikate erişim süreçleri konusunda mütereddit ya da güven duymayan kitlelerin ‘alternatif gerçekler’in peşine düşmelerinin teknik altyapısının yeni medya teknolojilerince sağlanması.

“Gazetecilerin ya da gazeteciliğin hakikat krizinin yegâne öznesiymiş gibi ele alınması yanlış”

Gelenekselden dijitale uzanan habercilik yolculuğunda geçmişten günümüze ön plana çıkan, gündem yaratan yalan haberlerin, post-truth kavramıyla birlikte hayatımızdaki yeri ve önemine dair ne düşünüyorsunuz?

Ön plana çıkan ya da gündem yaratan haberin mutlaka spekülatif ya da hakikati tahribata uğratan bir karakteri olması gerekmiyor. Gazeteciliğin genel ilkelerini uygulayarak da dikkat çeken ve ses getiren yolsuzluk haberleri, hak ihlali haberleri yapıp okur kazanabilirsiniz. Gazetecilerin ya da gazeteciliğin, hakikat krizinin yegâne öznesiymiş gibi ele alınması yanlış ama bir medya amnezisinin (hafıza kaybı) yaşandığı, medyanın kendi geçmiş yayınlarını bile unuttuğu ya da unutmuş gibi yaptığı ve siyasi güçleri hesap verir kılamadığı dönemde, bahsettiğiniz tarzdaki haberlerin zarar verme potansiyelinin varlığını inkâr etmek güç.

Haber/ İllüstrasyon: Kader İbici

Etiketler: / / / / /

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ
سایت شرط بندی بازی انفجار با ضرایب بالا بهترین سایت پیش بینی فوتبال آموزش شرط بندی فوتبال سایت شرط بندی حضرات ریچ بت گاد بت سایت نیلی افشار سایت هات بت دنیا جهانبخت در شهروند بت آدرس سایت لایو بت در شهروند بت آدرس سایت تاینی بت در شهروند بت آدرس سایت یلماست بت در شهروند بت سایت ای بی تی 90 در شهروند بت پابلو بت در شهروند بت سایت هیس بت مهراد جمح ولف بت میلاد حاتمی در شهروند بت بازی انفجار چیست در شهروند بت آموزش بازی انفجار آدرس سایت شرط بندی حضرات بت پویان مختاری سایت شرط بندی هات بت دنیا جهانبخت سایت بازی انفجار تاینی بت هیس بت سایت شرط بندی سایت شرط بندی یلماس بت ندا یاسی سایت شرط بندی سیب بت سایت جت بت سایت abt90 ساشا سبحانی سایت شرط بندی لایو بت آموزش بازی انفجار آموزش هک بازی انفجار الگوریتم بازی انفجار بهترین سایت بازی انفجار آنلاین دانلود اپلیکیشن بازی انفجار شرط بندی ترفندهای برد بازی انفجار روبات تشخیص ضریب بازی انفجار آموزش برنده شدن در بازی انفجار آدرس سایت بت هیس بت سایت مهراد جم جت بت سایت میلاد حاتمی آدرس سایت تاینی بت آدرس سایت لایو بت داوود هزینه آدرس سایت حضرات پویان مختاری آموزش حرفه ای بازی انفجار آموزش بازی حکم در پرشین بت آموزش پیش بینی فوتبال در پرشین بت Dαѕн.Alι, [25.05.21 03:31] بهترین سایت های شرط بندی ایرانی آموزش بازی انفجار تاینی هلپ آموزش بازی انفجار سایت هیوا نیوز اخبار سلبریتی ها تاینی نیوز google bahis online bahis siteleri casino FaceBook twitter آدرس جدید سایت بت فوروارد فارسی آدرس جدید سایت سیب بت بیوگرافی دنیا جهانبخت آموزش بازی انفجار آنلاین برای بردن سایت شرط بندی حضرات پویان مختاری سایت ای بی تی 90 ساشا سبحانی سایت پیش بینی فوتبال پرشین بت آموزش قوانین بازی پوکر آنلاین شرطی خیانت پویان مختاری به نیلی افشار سایت لایو بت داوود هزینه سایت پابلو بت علیشمس سایت تاک تیک بت سایت شرط بندی حضرات بت اپلیکیشن بت فوروارد دنیا جهانبخت کیست سایت شرط بندی هات بت دنیا جهانبخت سایت گاد بت نیلی افشار سایت شرط بندی فوتبال معتبر سایت شرط بندی فوتبال معتبر Pablobet